Từ những mô hình thu nhỏ kết hợp công nghệ WebAR, “Nghề Xưa Nét Mới” đang tìm một cách tiếp cận mới để đưa câu chuyện của làng nghề Việt đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Trong nhịp sống hiện đại, những làng nghề truyền thống vẫn tồn tại như một phần ký ức và bản sắc của Việt Nam. Tuy nhiên, khoảng cách giữa người trẻ và những giá trị ấy đang ngày càng trở thành một bài toán đáng suy nghĩ. Nhiều người biết đến tên Bát Tràng, Vạn Phúc hay Quảng Phú Cầu, nhưng không phải ai cũng hiểu phía sau một chiếc nón, một tấm lụa, một món đồ gốm hay một bó hương là cả một câu chuyện về con người, kỹ thuật và văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ.
Từ trăn trở đó, nhóm gồm năm thành viên Hồ Duy Hiếu, Đỗ Thị Thu Hiền, Nguyễn Thị Phương Mai, Nguyễn Thái Bảo và Nguyễn Thị Minh Phương đã cùng xây dựng dự án “Nghề Xưa Nét Mới” – một dự asn phát triển sản phẩm văn hóa kết hợp giữa mô hình thu nhỏ và công nghệ WebAR.
Khi những làng nghề được thu nhỏ để kể những câu chuyện lớn
Điểm đặc biệt của “Nghề Xưa Nét Mới” nằm ở cách dự án lựa chọn để kể câu chuyện văn hóa.
Thay vì chỉ giới thiệu làng nghề thông qua sách, hình ảnh hay những sản phẩm lưu niệm đơn thuần, nhóm tái hiện không gian đặc trưng của các làng nghề dưới dạng mô hình thu nhỏ. Bộ sưu tập đầu tiên tập trung vào năm làng nghề tiêu biểu của miền Bắc gồm gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, hương Quảng Phú Cầu, nón làng Chuông và quạt Chàng Sơn.
Ảnh: 5 làng nghề truyền thống được tái hiện dưới mô hình thu nhỏ (Bới: Tác giả, 2026)
Mỗi mô hình được xây dựng dựa trên những đặc trưng riêng của từng làng nghề: từ không gian sản xuất, kiến trúc,công cụ lao động cho đến hình ảnh người thợ và các sản phẩm thủ công. Những chi tiết vốn tồn tại trong một không gian rộng được thu nhỏ lại trong một sản phẩm có kích thước vừa phải, để người dùng có thể quan sát và khám phá ngay tại nhà.
Nhưng với nhóm, mô hình vật lý chỉ là điểm bắt đầu.
Thông qua mã QR được tích hợp trên sản phẩm, người dùng có thể tiếp tục khám phá nội dung WebAR về lịch sử hình thành, quy trình chế tác, ý nghĩa văn hóa và những câu chuyện phía sau mỗi làng nghề.
Qua đó, một món quà lưu niệm không chỉ dừng lại ở việc “để ngắm”, mà trở thành một cánh cửa dẫn người dùng đến gần hơn với văn hóa truyền thống.
Bài toán khó nhất: Làm sao giữ được “linh hồn” trong một mô hình nhỏ?
Để tái hiện một làng nghề, nhóm không chỉ cần thu thập hình ảnh trên Internet. Quá trình phát triển sản phẩm bắt đầu từ việc nghiên cứu lịch sử, kiến trúc, quy trình sản xuất và những đặc điểm văn hóa riêng của từng địa phương.
Nhóm kết hợp nghiên cứu tài liệu với khảo sát thực tế, quan sát không gian làng nghề, ghi nhận hình ảnh, video và tìm hiểu câu chuyện từ những người trực tiếp làm nghề.
Đặc biệt, việc chuyển một không gian thực tế thành mô hình thu nhỏ đặt ra một bài toán không đơn giản.
“Nếu đưa quá nhiều chi tiết vào mô hình, sản phẩm sẽ trở nên rối mắt và khó sản xuất. Nhưng nếu lược bỏ quá nhiều, mô hình lại không thể hiện được bản sắc của làng nghề.”
Đó là lý do mỗi sản phẩm phải trải qua nhiều lần điều chỉnh về tỷ lệ, bố cục, màu sắc và vật liệu để đạt được sự cân bằng giữa tính chân thực, tính thẩm mỹ và khả năng sản xuất.
Ngay cả sau khi hoàn thành quá trình in 3D bằng resin, sản phẩm vẫn cần được xử lý thủ công: làm sạch, tháo phần hỗ trợ, xử lý UV, phác thảo màu, sơn và hoàn thiện các chi tiết trước khi kiểm tra chất lượng, tích hợp QR và đóng gói.Công nghệ giúp rút ngắn và hỗ trợ quá trình tạo hình, nhưng bàn tay con người vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện từng sản phẩm. AR không thay thế làng nghề, mà trở thành cây cầu kết nối
Một trong những câu hỏi quan trọng mà nhóm đặt ra khi phát triển dự án là: Làm thế nào để một sản phẩm lưu niệm có thể khiến người dùng muốn tìm hiểu nhiều hơn?
Câu trả lời của nhóm là công nghệ WebAR.
Theo định hướng của dự án, AR không được sử dụng đơn thuần như một yếu tố “công nghệ hóa” sản phẩm. Thay vào đó, công nghệ đóng vai trò như một lớp trải nghiệm bổ sung. Khi quét mã QR, người dùng có thể tiếp cận các nội dung số về lịch sử làng nghề, quy trình sản xuất, nghệ nhân, hình ảnh, video và những câu chuyện văn hóa liên quan.
Nhờ đó, trải nghiệm không kết thúc khi người dùng rời khỏi một điểm du lịch hay đặt món quà lên kệ. Câu chuyện về làng nghề vẫn có thể tiếp tục được khám phá thông qua thiết bị cá nhân.
Nhóm cũng xác định rõ rằng công nghệ không thể và không nên thay thế trải nghiệm thực tế tại làng nghề.
WebAR chỉ là cây cầu giúp người dùng có thêm động lực tìm hiểu, từ đó hình thành sự quan tâm sâu sắc hơn đối với những giá trị văn hóa phía sau sản phẩm.
Ảnh: Công nghệ WebAR thể hiện thông tin của Làng nghề (Bởi: Tác giả,2026
Không chỉ dành cho người sưu tầm
“Nghề Xưa Nét Mới” hướng đến nhiều nhóm người dùng khác nhau, trong đó Gen Z và những người trẻ yêu văn hóa Việt là nhóm khách hàng trọng tâm. Đây là những người lớn lên trong môi trường số, quen với những trải nghiệm trực quan và tương tác, nhưng không đồng nghĩa với việc họ thờ ơ với văn hóa truyền thống.
Theo nhóm, vấn đề nằm ở cách văn hóa được kể. Khi những câu chuyện truyền thống được chuyển tải thông qua một hình thức gần gũi hơn với đời sống hiện đại, người trẻ có thể tiếp cận chúng một cách tự nhiên thay vì cảm thấy đây là những kiến thức xa cách chỉ tồn tại trong sách giáo khoa hay bảo tàng.
Bên cạnh Gen Z, sản phẩm còn hướng đến khách du lịch, đặc biệt là khách quốc tế, những người muốn tìm kiếm một món quà có bản sắc Việt Nam; các đơn vị giáo dục và gia đình có trẻ nhỏ; cũng như doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng sản phẩm làm quà tặng đối tác, quà hội nghị hoặc sản phẩm quảng bá văn hóa.
Sản phẩm vì thế có thể xuất hiện tại các điểm du lịch, làng nghề, bảo tàng, cửa hàng lưu niệm, trường học hoặc các sự kiện văn hóa.
Một cách ngắn gọn, nhóm gọi đó là việc “mang làng nghề về nhà”.
Ảnh: Những vị khách của Nghề Xưa Nét Mới(Bởi:Tác giả, 2026)
Từ năm làng nghề đến một bản đồ văn hóa Việt Nam
Năm làng nghề đầu tiên chỉ là bước khởi đầu.
Trong tương lai, “Nghề Xưa Nét Mới” mong muốn mở rộng bộ sưu tập theo cả chiều địa lý và chiều loại hình di sản.
Về địa lý, dự án hướng đến việc tiếp tục tìm kiếm những làng nghề đặc trưng ở miền Trung và miền Nam, từng bước xây dựng một bộ sưu tập phản ánh sự đa dạng của nghề thủ công Việt Nam từ Bắc vào Nam.
Về loại hình, nhóm cũng đặt mục tiêu nghiên cứu khả năng tái hiện những giá trị văn hóa khác như nghệ thuật biểu diễn dân gian, lễ hội truyền thống hay ẩm thực vùng miền thông qua sự kết hợp giữa sản phẩm vật lý và công nghệ số.
Tuy nhiên, nhóm cho rằng việc mở rộng không nên chỉ chạy theo số lượng.
Mỗi sản phẩm mới cần bắt đầu từ sự tìm hiểu nghiêm túc và sự đồng hành với nghệ nhân, cộng đồng địa phương – bởi văn hóa không phải một hình ảnh có thể đơn giản sao chép, mà là những giá trị cần được hiểu trước khi được kể lại.
Điều mà “Nghề Xưa Nét Mới” theo đuổi cuối cùng không chỉ nằm ở những mô hình thu nhỏ hay công nghệ WebAR.
Đó là câu hỏi lớn hơn: Làm thế nào để những giá trị đã tồn tại hàng trăm năm có thể tiếp tục sống trong đời sống của thế hệ mới?
Nhóm tin rằng người trẻ không thờ ơ với văn hóa Việt Nam. Họ chỉ cần những cách tiếp cận phù hợp hơn với thế giới mà họ đang sống. Một chiếc nón có thể kể về một làng nghề. Một mô hình nhỏ có thể kể về cả một không gian văn hóa. Và một mã QR có thể mở ra câu chuyện của những người thợ đứng phía sau sản phẩm.
Bởi vậy, thông điệp mà nhóm muốn gửi gắm cũng chính là tinh thần của dự án:
“Văn hóa là cội nguồn của bản sắc dân tộc. Nghề Xưa Nét Mới mong muốn đưa những giá trị truyền thống đến gần Gen Z bằng ngôn ngữ của thời đại, để mỗi người trẻ không chỉ khám phá di sản mà còn trở thành người tiếp nối, sáng tạo và lan tỏa văn hóa Việt đến tương lai.”
Có lẽ, bảo tồn văn hóa không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng những điều lớn lao.
Đôi khi, nó bắt đầu từ việc một người trẻ tò mò quét một mã QR, nhìn vào một mô hình nhỏ và lần đầu tiên biết rằng phía sau một món đồ thủ công quen thuộc là câu chuyện của một người thợ, một làng nghề và nhiều thế hệ đã dành cả cuộc đời để gìn giữ nghề.
Nghề Xưa – vẫn ở đó.
Nét Mới – là cách chúng ta kể câu chuyện ấy cho hôm nay và cho cả mai sau.
